Umowa o pracę

Nawiązanie stosunku pracy i regulacje prawne z tym związane mają niemal najwyższe znaczenie w życiu każdej dorosłej osoby. Niewątpliwie wiedza na temat praw zarówno pracownika, jak i pracodawcy jest koniecznym elementem dla prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa. W związku z tym, w celu poszerzenia Państwa wiedzy w tym zakresie, przygotowaliśmy cykl artykułów „ Pracownik, a pracodawca”. W tym artykule mowa będzie o nawiązaniu stosunku pracy, umowie o pracy i podstawowych aspektach tej umowy wraz z omówieniem.

Zaczniemy od podstaw – stosunek pracy.

Stosunek pracy – to więź prawna, która łączy pracodawcę i pracownika. Więź prawna swoją drogą oznacza zaistnienie pewnych praw i obowiązków, wynikających z wyrażeń woli obu stron. Mówiąc prościej, jest to stosunek, który łączy pracownika i pracodawcę na podstawie umowy. W ramach tego stosunku pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Pracodawca z kolei zobowiązuje się do wynagrodzenia pracownika w formie pieniężnej za wykonaną pracę.

Ważne! Na podstawie stosunku pracy nie jest możliwa praca nieodpłatna.

Na jakiej podstawie powstaje stosunek pracy?

Tak naprawdę stosunek pracy powstaje na podstawie wyrażenia woli obu stron, czyli kiedy chcemy współpracować i podpisujemy umowę. Podpisanie umowy jest jednoznacznym aktem oświadczenia woli. Istnieją natomiast różne rodzaje tych umów.

Stosunek pracy może powstać na podstawie:

• umowy o pracę,
• powołania,
• wyboru,
• mianowania,
• spółdzielczej umowy o pracę.

Kiedy powstaje stosunek pracy?

Stosunek pracy nawiązuje się w dniu określonym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy.

Umowa o pracę – podstawowe informacje.

Jak już określiliśmy, czym jest stosunek pracy, przechodzimy do meritum, czyli do tego, czym jest umowa o pracę i co powinna zawierać.

Umowa o pracę jest klasycznym rozwiązaniem na rynku, najczęściej sami pracownicy dążą do zawarcia konkretnie tej formy umowy ze względu na ochronę prawną, stosunkową łatwość dochodzenia roszczeń i większej stabilności w zatrudnieniu. Jednocześnie pracodawcy w większości chcą zawierać tego typu umowy dla pracowników, na którym im zależy. Jednocześnie nie w każdym przypadku umowa o pracę będzie najlepszym rozwiązaniem. Umowa o pracę wiąże się z obowiązkiem uiszczenia składek zdrowotnych, emerytalnych it.d. Natomiast studenci do 26 roku życia mogą uniknąć obowiązku odprowadzenia składek pracując na podstawie umowy zlecenia. Wtedy wypłata brutto jest równa wypłacie netto.

Przykład:

Karol jest studentem trzeciego roku zarządzania. Ma 25 lat, natomiast w sierpniu przekroczy wiek 26 lat. Pracuje w firmie „ SKWP” jako asystent w dziale HR. Obecnie Karol dostaje wynagrodzenie w wysokości 3500 zł brutto na podstawie umowy zlecenia. Karol nie odprowadza składek, w związku z tym dostaje wynagrodzenie brutto = netto. Od lipca zaproponowano Karolowi przejść na umowę o pracy z wynagrodzeniem 4000 zł brutto. Jednak na umowie o pracę powinien on już odprowadzać podatki, w związku z czym otrzyma wynagrodzenie w wysokości 3 140.96 zł netto. A we wrześniu dostanie wypłatę 3 056.96 zł.

Umowa o pracę – rodzaje

Kiedy mówimy o rodzajach umowy o pracę, można wyodrębnić 3:

• na okres próbny,
• na czas określony.
• na czas nieokreślony

Umowa na okres próbny może być zawarta najdłużej na okres 3 miesięcy. W tym czasie przysługuje mu prawo do urlopu i w zasadzie wszystkie prawa przysługujące pracownikowi na podstawie Kodeksu Pracy.

Umowa na czas określony może być zawarta na okres nie dłużej 33 miesięcy. Później powinna być przekształcona w umowę na czas nieokreślony.

Co powinna zawierać umowa o pracę?

Elementy konieczne umowy o pracę to:

• strony umowy,
• rodzaj umowy,
• datę jej zawarcia:
• rodzaj pracy;
• miejsce wykonywania pracy lub miejsca wykonywania pracy albo informację, że pracownik sam określa miejsce wykonywania pracy;
• wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia;
• wymiar czasu pracy;
• dzień rozpoczęcia pracy.

Elementów fakultatywnych natomiast może być wiele. Jak było mówione wcześniej kodeksowe regulacje dotyczą tylko podstawowego minimum, który powinien się znaleźć w umowie o pracę, natomiast sama przyroda oświadczenia woli daje nam możliwość swobodnie kształtować treść umowy o pracę, co w zasadzie doradzam robić.

Często można się spotkać z rozwiązaniem, kiedy mamy jednostronicową umowę, a  na końcu jest napisane „ w przypadku nieuregulowanych kwestii mają zastosowanie przepisy Kodeksu Pracy”, co nie jest złym rozwiązaniem, natomiast nie jest najlepszym. Jeśli nie mamy dodatkowych załączników określających zasad wykonywania pracy, praw i obowiązków pracownika oraz pracodawcy, harmonogramu urlopów itd. pracownik okazuje się w sytuacji, kiedy tak naprawdę niekoniecznie ma wiedzę na temat pracy. Co za tym idzie, godzi się nie ze wszystkimi warunkami wykonywania pracy, a więc swoboda wyrażenia własnej woli jest zakłócona. Z tego względu w praktyce naszej firmy oraz innych firm prawniczych dominuje pogląd, iż w umowie o pracę lub w załącznikach do umowy należy precyzyjnie określić powyższe elementy tak, żeby pracownik nie przyszedł po miesiącu pracy z wypowiedzeniem, bo coś mu nie pasuje w tej pracy. Takie zachowanie pracownika nie odpowiada nikomu, a więc wyszczególniając powyższe kwestie w umowie można zniwelować ryzyko utraty pracownika.

Dobrym rozwiązaniem w mojej opinii i wynikającym z dobrej praktyki niektórych firm poznańskich jest szczegółowe określenie warunków pracy w osobnym załączniku do umowy. W pierwszej kolejności umowa o pracę jest potrzebna dla uzyskania niektórych zezwoleń, a w związku z tym łatwiej jest zeskanować i wysłać jedną stronę, niż 10 szczegółowo opisanych. A idąc dalej, niektóre firmy tworzą tzw. polityki firmy – jeden dokument dla całej firmy, z którym zapoznaje się każdy pracownik. Tracimy w tym przypadku wariantywność ustaleń pomiędzy pracownikiem a pracodawcą, ale jednocześnie każdy pracownik wie, iż niezależnie od tego, czy to on, czy jego przełożony, czy ktoś wyżej – wszyscy mają takie same warunki pracy. Czyli wyrównujemy pozycje pracowników.

Załączniki do umowy o pracę – na co zwracamy uwagę

Oczywiście zwracamy zawsze uwagę na postanowienia zawarte w załącznikach do umowy o pracę. Najczęściej pracodawcy wiedzą, co jest dozwolone prawem, a w związku z tym czasami mogą kombinować. Najczęściej odbywa się to w przypadku umowy o zachowaniu poufności lub zakazu konkurencji. Tu jest pewien haczyk. Nie raz zdarzały się przypadki przekroczenia prawnie dozwolonych granic w takich dokumentach ponieważ jest to jedyna opcja wprowadzenia kary umownej dla umowy o pracę. I tu zwracamy uwagę na 2 aspekty : 1) wysokość kary umownej; 2) co jest uważane za naruszenie. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż górna granica kwoty kary umownej nie jest wprost podana w żadnym z przepisów polskiego prawa. Zgodnie jednak z poglądem doktryny przyjąć należy, że maksymalna wysokość kar umownych nie powinna prowadzić do zarobkowania po stronie zamawiającego na realizacji danej umowy. Najczęściej jednak maksymalna wysokość kar umownych oscyluje wokół 30% wysokości wynagrodzenia wykonawcy. Z kolei mówiąc o tym, co jest uważane za naruszenie – należy wziąć pod uwagę czynniki obiektywne czyli straty pracodawcy w przypadku ewentualnego naruszenia. Czyli jeśli widzimy karę umowną w wysokości 50 000 zł oraz jednym z naruszeń „ ujawnienie informacji dotyczącej przedsiębiorstwa rodzeństwu” – nie jest to zgodne z prawem. Tłumaczę: kara 50 000 zł za ujawnienie informacji, zwróćcie Państwo na to uwagę, nie tajemnicy tylko informacji – to za dużo. Jednocześnie ujawnienie informacji o przedsiębiorstwie nie może być uważane za naruszenie pociągające stratę dla pracodawcy. Inaczej to wygląda, jeśli mówimy o tajemnicy przedsiębiorstwa.

Podsumowanie

Umowa o pracę jest najbardziej stabilną formą zatrudnienia. Daje większą pewność zarówno dla pracodawcy jak i dla pracownika. Należy zawsze jednak zwracać uwagę na istotę tej czynności, czyli dwustronny akt oświadczenia woli, a w związku z tym obie strony muszą mieć pewność co do przedmiotu i szczegółów tego oświadczenia. Zawsze zwracamy uwagę, czy nasze dane zostały wpisane prawidłowo do umowy oraz na postanowienia dodatkowe.

Autor: mgr. Oleksandr Momot ParaGraf Momot&Dyndar Doradztwo Prawne