Umowa o dzieło

Umowa o dzieło, jak i umowa zlecenia jest umową cywilnoprawną, która nie powoduje powstania stosunku pracy.  Dziś omówimy konkretnie, czym jest umowa o dzieło, kiedy jest stosowana oraz czym się różni od pozostałych umów.

Umowa o dzieło – definicja

Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przedmiotem umowy o dzieło muszą  być czynności dające konkretny rezultat – zarówno materialny jak i niematerialny. Mówimy tu o materialnym i niematerialnym rezultacie w znaczeniu dosłownym, czyli materialny – rzeczy istniejące fizycznie w przestrzeni ( stół, krzesło, szafa), niematerialne – nieistniejące fizycznie w przestrzeni ( napisanie tekstu piosenki, zaprojektowanie strony internetowej). Czyli umowa o dzieło jest zawierana dla uzyskania dobra materialnego i niematerialnego. W odróżnieniu do umowy o zlecenie, gdzie przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do wykonania pewnego dzieła starannie, a nie do osiągnięcia rezultatu, umowa o dzieło nie determinuje kwestii staranności bezpośrednio, tylko zobowiązuje przyjmującego dzieło do wykonania jakiejś roboty, której rezultat widzimy.

Przykład: Karol pracuje jako doradca klienta w sklepie Adidas na podstawie umowy zlecenia. Zobowiązał się do starannej obsługi klientów sklepu i udzielenia im informacji na temat produktów marki. Jest to działanie ciągłe, które Karol powinien wykonywać codziennie w pracy, jednak nie ma on określonego rezultatu, który ma osiągnąć. Inaczej wygląda sytuacja, gdyby Karol został zatrudniony do jednorazowego przeprowadzenia inwentaryzacji sklepu. Jest to działanie jednorazowe, prowadzące do określonego, mówiąc kolokwialnie, namacalnego rezultatu, czyli przeprowadzenia inwentaryzacji oraz sporządzenia protokołu z inwentaryzacji. W tym przypadku Karol byłby zatrudniony na podstawie umowy o dzieło.

Zasadnicza różnica w odpowiedzialności wykonawcy

Przy umowie zlecenia nie mówimy o odpowiedzialności wykonawcy za niezgodny z umową rezultat jego pracy, bo przy takiej umowie takiego rezultatu po prostu być nie może. Inaczej stoimy z sytuacją wykonawcy przy umowie o dzieło. W tym przypadku wykonawca ponosi odpowiedzialność za wady rzeczy, co więcej, nawet z tytułu rękojmi.

Czym jest rękojmia i fizyczna/prawna wada rzeczy?

W pierwszej kolejności wyjaśnimy kwestię, co może być uznane za fizyczną wadę rzeczy.

Definicja wady fizycznej zawarta jest w przepisach kc – jest to niezgodność rzeczy sprzedanej z umową, co na gruncie umowy o dzieło można zdefiniować jako niezgodność wykonanego dzieła z zawartą umową. Niezgodność ta może polegać na:

• braku właściwości, które rzecz powinna mieć ze względu na cel oznaczony w umowie lub wynikający z okoliczności, lub przeznaczenia – np. wyrobienie fotelu z tkaniny, zamiast skóry;
• braku właściwości, o których wykonujący dzieło zapewniał zamawiającego – w  tym pokazując mu próbkę lub wzór;
• nienadawaniu się do celu, o którym zamawiający poinformował przyjmującego zamówienie przy zawarciu umowy, a przyjmujący zamówienie nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego przeznaczenia;
• wydaniu zamawiającemu dzieła w stanie niezupełnym;
• nieprawidłowym zamontowaniu i uruchomieniu wykonanego dzieła, jeśli zostało to wykonane przez przyjmującego zamówienie lub osobę trzecią, za którą ponosi on odpowiedzialność, albo przez zamawiającego, gdy ten postępował zgodnie z instrukcją otrzymaną przez przyjmującego zamówienie.

Powyższy katalog stanowi jedynie przykład najbardziej rozpowszechnionych wad fizycznych rzeczy. Może być ich wiele, jednak główny motyw pozostaje taki sam : jeśli dostaliśmy rzecz nie zgodną z umową – mamy uprawnienie do odszkodowania z tytułu rękojmi i/lub do naprawy rzeczy.

Dlaczego użyto w ostatnim zdaniu „i/lub” ? Ze względu na różnorodność uprawnień z tytułu rękojmi. Osoba, która ma uprawnienie do rękojmi może zażądać:

• obniżenia ceny rzeczy;
• wymiany rzeczy;
• usunięcia wady;
• odstąpienia w całości od umowy;
• demontażu rzeczy.

Istnieją rzeczywiście pewne mechanizmy ochronne dla wykonującego dzieło, czyli obniżenie wartości rzeczy ma być proporcjonalne do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość rzeczy z wadą pozostaje do wartości rzeczy bez wady ( KC, art. 560 §3 ), kupujący nie może odstąpić od umowy, jeśli wada nie jest istotna ( KC, art. 560 §4 ) oraz inne. Niewątpliwym jednak pozostaje fakt nałożenia na sprzedawcę obowiązku pokrycia kosztów związanych z naprawą rzeczy ( w tym kosztów dostawy naprawionej rzeczy do kupującego).

Jak wynika z art. 556 KC: „ Rzecz dotknięta jest wadą prawną, jeżeli stanowi własność osoby trzeciej, jest obciążona prawem osoby trzeciej albo ograniczenie w korzystaniu lub rozporządzaniu rzeczą wynika z decyzji lub orzeczenia właściwego organu. W przypadku sprzedaży prawa wada prawna może również polegać na nieistnieniu prawa. Pozostałe wady stanowią wady fizyczne.”  W przypadku wad prawnych, kupującemu przysługują te same uprawnienia z tytułu rękojmi.

Zawarcie i wypowiedzenie umowy o dzieło

Często na forum spotkaliśmy się z komentarzami, iż umowę o dzieło mogą podpisać jedynie osoby prowadzące działalność gospodarczą. Rzeczywiście nie jest to tak, umowę o dzieło mogą zawierać również osoby fizyczne.

Co do formy i treści umowy o dzieło, ustawodawca nie wprowadza ograniczeń, jednak są pewne złote standardy umów, których nie należy pomijać. Czyli w umowie należy:

• określić strony umowy;
• przedmiot umowy, czyli dzieło, które ma wykonać wykonawca;
• dokładne określenie rezultatu pożądanej rzeczy;
• termin wykonania dzieła;
• wynagrodzenie wykonawcy.

Jest to pewien minimum, który powinien znaleźć się w każdej umowie o dzieło.

Inaczej stoimy z wypowiedzeniem umowy o dzieło. W przypadku tej umowy nie mówimy o wypowiedzeniu, jedynie o odstąpieniu od umowy.  Przepisy kodeksu mówią o tym iż dopóki dzieło nie zostało ukończone, zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić płacąc umówione wynagrodzenie. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. Czyli odstępując od umowy musimy pokryć wykonawcy część wynagrodzenia, co nie jest w naszym interesie, oczywiście, jednak stoi na ochronie interesów wykonawcy.

Podsumowanie  

Jak i każda umowa, umowa o dzieło ma swoje wady i zalety. Często można się spotkać z poglądem, iż umowa o dzieło nie jest stabilną i nie daje poczucia bezpieczeństwa wykonawcy. Nie sposób się zgodzić z tym poglądem, ze względu na głęboką prawną ochroną zarówno wykonującego dzieło, jak i zamawiającego. Moim zdaniem, a również zdaniem innych prawników, umowa o dzieło jest godna zaufania. Decyzja w każdym razie leży po Państwa stronie, a nasza redakcja rekomenduje nie bać się zawarcia tej formy umowy i korzystać się z ochrony prawnej!

Autor: mgr. Oleksandr Momot ParaGraf Momot&Dyndar Doradztwo Prawne