Premie i nagrody

Dzisięjszy artykuł będzie poświęcona dość przyjemnemu tematowi – a same premiom w pracy. Często przyjmuje się, że przyznanie premii jest całkowicie zależne od woli pracodawcy. Ta czy zawsze to w taki sposób rzeczywiście funkcjonuje? O tym będzie dalej.

Spis treści:

– czym są premie i nagrody?

– więcej o nagrodach.

– premie regulowane.

Czym są premie i nagrody?

Zacząć warto o tego czym jest premia. Samo słowo „premia” jest często kojarzone z dodatkowymi korzyściami otrzymywanymi w związku z wykonywaną pracą i fakultatywnością jej przyznawania, tzn. pracodawca może ją przyznać albo nie – według własnego uznania. W Ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dalej „Ustawa”) nie znajdziemy jednak pojęcia premii wprost. W tym przypadku mamy odwołać się orzecznictwa i innych pojęć zawartych w tejże Ustawie.

Podstawowym świadczeniem przysługującym pracownikowi od pracodawcy jest wynagrodzenie za pracę. Nie znaczy to jednak że nie ma świadczeń o innym charakterze. Na potrzeby niniejszego artykułu odniesiemy do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2022 r., w którym to Sąd Najwyższy odniósł się do danego tematu i wskazał, że świadczenia pracodawcy mogą mieć charakter premii regulowanej albo nagrody. (sygn. akt II PSKP 74/21 Lex 3397092).

Z uwagi na temat artykułu, nas interesuje temat premii regulowanej oraz nagród. Definicje tych pojęć można odnaleźć m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2017 r. (sygn. akt I PK 261/16). W przedmiotowym wyroku Sąd odwołał się do orzecznictwa, po czym wskazał jak dalej:

W orzecznictwie do dawna wykształcił się dychotomiczny podział na premie regulaminowe i nagrody (premie uznaniowe). Nagrodę definiuje się jako dobrowolne świadczenie podmiotu zatrudniającego, nie stanowiące części wynagrodzenia za pracę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1973 r., III PRN 32/73, OSNCP 1974 nr 7-8, poz. 133). Premia regulaminowa powinna zaś zależeć od z góry określonych warunków lub wskaźników (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 1977 r., I PR 175/76, LEX nr 14388; z dnia 21 czerwca 1977 r., I PRN 43/77, OSNCP 1978 nr 1, poz. 17), które powinny być skonkretyzowane i zobiektywizowane (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1980 r., I PRN 138/79, LEX nr 84476, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1983 r., III PZP 25/83, OSNCP 1983 nr 12, poz. 192).

W następnej części omówimy bardziej szczegółowo premie i nagrody.

Więcej o nagrodach.

Najpierw o nagrodach. Jak wskazał Sąd, nagrodą jest dobrowolne świadczenie niestanowiące części wynagrodzenia za pracę. To też oznacza, że nagroda nie jest roszczeniowa, co skutkuje brakiem możliwości jej dochodzenia przed sądem pracy. Jednak to nie zawsze jest tak. Nagroda może być roszczeniowa w następujących przypadkach.

Pierwsza sytuacja dotyczy przypadków, gdy pracodawca przyznaje nagrodę określonej grupie pracowników z bezpodstawnym pomięciem określonej osoby lub grupy. Pominięcie to będzie naruszać jedno z najbardziej podstawowych praw pracownika – prawo do równego traktowania. Zgodnie z art. 11² Ustawy, pracownicy mają równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków; dotyczy to w szczególności równego traktowania mężczyzn i kobiet w zatrudnieniu. Wskazany przepis jest tylko przykładem, który może wystąpić w praktyce, jednak wszystko się nim nie ogranicza. Druga sytuacja dotyczy przypadków, gdy nagroda została przyznana, a pracodawca odmawia jej wypłaty. W tym przypadku mamy do czynienia już nie tyle z naruszeniem przepisów prawa pracy, jednak ze złożeniem oświadczenia woli, dającym uprawnienie pracownikowi do dochodzenia przedmiotowego roszczenia na drodze sądowej. Przyznając nagrodę pracodawcę tym samym składa oświadczenie woli w rozumieniu Kodeksu Cywilnego zobowiązując do dokonania określonych czynności (E. Maniewska [w:] K. Jaśkowski, E. Maniewska, Kodeks pracy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 105).

Premie regulowane.

Premie regulowane w odróżnieniu od nagrody jest roszczeniowa, tzn. pracownik może jej dochodzić na drodze sądowej. W wyżej przywołanym wyroku Sąd Najwyższy wskazał, że premia regulowana powinna opierać się na z góry określonych wskaźnikach lub warunków.

Warunki przyznania oraz wysokość premii regulowanej zależy od woli pracodawcy (jednak muszą być co najmniej obiektywne oraz warunki jej przyznania nie mogą naruszać innych przepisów). Premię regulowaną nie należy mylić z nagrodą (lub premią uznaniową). W każdym razie o istocie świadczenia decyduje nie tyle nazwa jak jego istota.

Jako przykład, jeżyli pracodawca zastrzega w regulaminie postanowienia określające warunki przyznania „premii uznaniowej”, ta premia będzie miała charakter premii regulowanej, jednak już nie nagrody (premii uznaniowej). Warunki zostały określone, więc pracownik już wie co ma zrobić, żeby dostać premie. W razie braku jej wypłaty, pracownik będzie uprawniony do jej dochodzenia przed sądem.

Autor: mgr. Serhii Dyndar ParaGraf Momot&Dyndar Doradztwo Prawne